Polidaktylia u gryzoni – dodatkowe palce i ich znaczenie kliniczne

Polidaktylia u gryzoni to wada rozwojowa polegająca na występowaniu dodatkowych (nadliczbowych) palców na jednej lub kilku kończynach.
Może dotyczyć zarówno kończyn piersiowych, jak i miednicznych.
Dodatkowy palec może być:
w pełni wykształcony, z kością, stawem i pazurem;
częściowo wykształcony, z ograniczoną ruchomością;
szczątkowy – w postaci niewielkiego wyrostka skórnego lub tkankowego.
Najczęściej jest to wada wrodzona, związana z zaburzeniami rozwoju kończyny w okresie embriogenezy.

Świnki morskie
U świnek morskich prawidłowa liczba palców wynosi po 4 na kończynach piersiowych i po 3 na kończynach miednicznych. Najczęściej opisywana jest polidaktylia przedosiowa (preaxial polydactyly), w której dodatkowe palce występują po stronie przyśrodkowej kończyny.
Sewall Wright opisał w 1934 i 1935 roku wyniki badań nad liniami świnek morskich różniącymi się liczbą palców. Wykazał, że u osobników heterozygotycznych może występować dodatkowa liczba palców, natomiast homozygotyczność dla badanej mutacji wiązała się z bardzo ciężkimi wadami rozwojowymi. Część takich zarodków obumierała już w okresie prenatalnym.

Myszy
U myszy opisano wiele spontanicznych i indukowanych mutacji powodujących polidaktylię. Niektóre z nich dziedziczone są autosomalnie dominująco. W zależności od konkretnej mutacji mogą współwystępować również inne wady szkieletowe i rozwojowe.
Jednym z ciekawszych przykładów jest mutacja Doublefoot (Dbf). U myszy z tą mutacją obserwowano od 6 do 9 palców na każdej kończynie, przy czym dodatkowe palce były w pełni wykształcone i zawierały trzy paliczki.
Polidaktylii towarzyszyły również inne zaburzenia rozwojowe, m.in. deformacje kości piszczelowych, poszerzenie czaszki, wodogłowie oraz nieprawidłowości ogona. Obserwowano także obniżoną płodność i przeżywalność. U homozygotycznych zarodków występowały dodatkowo wady rozwojowe twarzy, prowadzące do obumarcia na dalszych etapach rozwoju.
Szczury i chomiki
W przypadku szczurów i chomików dane dotyczące spontanicznej polidaktylii są znacznie bardziej ograniczone niż u myszy czy świnek morskich. Nie ma wystarczających podstaw, aby określić typowe mechanizmy dziedziczenia tej wady u tych gatunków.

Czy polidaktylia wymaga leczenia?
Nie zawsze. Jeżeli dodatkowy palec nie powoduje bólu, nie ogranicza ruchomości, nie ulega urazom i nie powoduje problemów z obciążaniem kończyny, można ograniczyć się do regularnej obserwacji. Interwencja może być wskazana przy nawracających urazach, deformacji, zaburzeniach chodu lub przewlekłym stanie zapalnym. Problem pojawia się wtedy, gdy nieprawidłowe ustawienie palców wpływa na biomechanikę kończyny. Może to prowadzić do nierównomiernego rozkładania obciążeń, przeciążeń, urazów tkanek miękkich i wtórnych zmian w stawach. Dlatego u zwierząt z polidaktylią warto regularnie kontrolować ustawienie palców, stan pazurów, skórę oraz sposób poruszania się.
Bibliografia
1. Wright S. (1934). An Analysis of Variability in Number of Digits in an Inbred Strain of Guinea Pigs. Genetics, 19(6): 506–536.
2. Wright S. (1935). A Mutation of the Guinea Pig, Tending to Restore the Pentadactyl Foot When Heterozygous, Producing a Monstrosity When Homozygous. Genetics, 20(1): 84–107.
3. Wright S. (1934). The Results of Crosses between Inbred Strains of Guinea Pigs, Differing in Number of Digits. Genetics, 19(6): 537–551.
4. Hayes C., Lyon M.F., Morriss-Kay G.M. (1998). Morphogenesis of Doublefoot (Dbf), a mouse mutant with polydactyly and craniofacial defects. Journal of Anatomy, 193(1): 81–91.



Komentarze